Dạo gần đây, việc làm gốm của mình bước vào một trạng thái mới. Dù kỹ năng vẫn đang được cải thiện chỗ này chỗ kia, nhưng kết quả chung lại có vẻ đi xuống. Những đường nét vốn dĩ đã nhẹ nhàng làm được vài lần, giờ lại lúc được lúc không.
Ngồi bên bàn xoay, mình không còn tự hỏi mình có năng khiếu này hay không. Mối quan tâm đã hướng về tốc độ, tiến độ phát triển của một tiến trình luyện gốm. Mình liên tục tự vấn: Lỗi sai này do đâu? Mình đang đi lùi à? Điều đó có là bình thường?
Trong lúc đi tìm câu trả lời, mình đã tiếp xúc với những khái niệm mới về các mốc phát triển tay nghề của một người thợ. Hóa ra hành trình này không có cái gọi là “liên tục tiến lên” và giai đoạn mình đang trải qua có thể gọi tên là “Thung lũng của sự nhận thức”.
Làm gốm là kết quả của một hệ thống tổng thể từ tư duy, mắt nhìn đến cảm giác tay nên kết quả của nó không giống như việc bạn leo cầu thang (chỗ đặt của bước chân sau auto cao hơn chân trước). Trên tiến trình phát triển tay nghề sẽ xuất hiện nhiều giai đoạn dậm chân rất lâu ở một điểm.
Khi không biết tới điều này, mình khó chịu vô cùng. Giờ biết rồi thì auto hiểu là “Nhẫn nại chấp nhận sự thật này, kiên nhẫn tích lũy thì sẽ tới được lúc bạn có đủ lực để bê được cả khối hệ thống này lên tầm mới. Còn trong giai đoạn này, có khi là mắt nhìn đã ở tiêu chuẩn mới nhưng cảm giác tay vẫn chưa theo kịp. Cả “khối” sẽ chênh vênh và biểu hiện bằng kết quả sản phẩm lúc được lúc không.
100 – 300 sản phẩm đầu tiên – Giai đoạn làm quen: Đây là giai đoạn của sự đổ vỡ. Xoay 10 cái có thể chỉ 2-3 cái sống sót qua công đoạn nung cuối cùng.
300 – 2.000 sản phẩm tiếp theo – Giai đoạn làm chủ: Đôi tay bắt đầu hình thành “bộ nhớ cơ bắp”. Bạn có thể làm 20 chiếc cốc giống hệt nhau về kích thước trong một buổi chiều.
2.000 – 10.000 sản phẩm tiếp theo – Giai đoạn cảm nhận: Người thợ không còn nhìn vào thước đo, họ cảm được nhịp thở của đất.
Trên 10.000 sản phẩm – Giai đoạn Vô Chiêu: Việc làm gốm tự nhiên như việc hít thở.
MỘT PHÉP THỬ VỀ LÒNG KIÊN TRÌ!
Mà cũng không biết điều này có đúng với những hành trình khác trong đời không nhỉ? Và nếu lúc này bạn thấy mình đang ở trong một “thung lũng”, kết quả dường như đi xuống dù bạn vẫn đang cố gắng… Có thể tiêu chuẩn của bạn đã cao hơn rồi, chỉ là “đôi tay” chưa kịp theo tới thôi. Đừng bỏ cuộc, vì cả một khối hệ thống trong bạn đang chuẩn bị cho một cú dịch chuyển lên tầm cao mới.
Hà Nội, 24/1/2026